Tại Việt Nam, đặc biệt là Hà Nội và TP.HCM, đang ấp ủ kế hoạch hạn chế hoặc cấm xe máy chạy xăng để giảm ô nhiễm. Nhiều "thủ phủ xe máy" khác như Indonesia, Trung Quốc và Đài Loan đã và đang đi tiên phong trong việc này. Vậy đâu là những yếu tố then chốt dẫn đến thành công hay thất bại trong quá trình chuyển đổi này? Hãy cùng LEDPRO VIỆT NAM phân tích sâu hơn nhé!
Trung Quốc: Tiên phong với lộ trình rõ ràng & giải pháp thay thế đa dạng
Trung Quốc là một trong những quốc gia đi đầu trong việc hạn chế xe máy chạy xăng tại các thành phố lớn như Bắc Kinh (từ 1985), Thượng Hải (từ 2002) và Quảng Châu (từ 2007).
Giao thông tại Trung Quốc
Thượng Hải là một ví dụ điển hình cho sự thành công nhờ lộ trình cụ thể và dài hạn. Thượng Hải không cấm ngay lập tức mà thực hiện theo lộ trình kéo dài nhiều năm. Từ năm 1997, thành phố ngừng cấp biển số mới cho xe máy xăng. Đến năm 2000, ngừng gia hạn biển số cho các xe hiện có, và đến năm 2008, tất cả xe này đều hết hạn sử dụng.
Để hỗ trợ quá trình chuyển đổi, Thượng Hải không chỉ thúc đẩy xe máy điện mà còn khuyến khích sử dụng xe máy chạy bằng khí hóa lỏng (LPG). Thành phố đã xây dựng hơn 100 trạm nạp LPG vào năm 2004, giúp hàng trăm nghìn xe máy xăng được thay thế bằng xe LPG.
Như vậy, việc có một lộ trình cụ thể, minh bạch và dài hơi, cùng với việc cung cấp nhiều lựa chọn phương tiện thay thế đã giúp Thượng Hải giảm ô nhiễm đáng kể mà không gây sốc cho người dân.
Indonesia: Tham vọng lớn nhưng thách thức về hỗ trợ & hạ tầng
Là nền kinh tế lớn nhất Đông Nam Á với hơn 120 triệu xe máy, Indonesia đặt mục tiêu đầy tham vọng: 2 triệu xe máy điện vào năm 2025 và cắt giảm 29% khí thải nhà kính vào 2030. Chính phủ đã ban hành các quy định đẩy nhanh chương trình xe máy chạy pin và khuyến khích sử dụng xe điện trong các cơ quan nhà nước.
Giao thông tại Indonesia
Theo Nghiên cứu của Ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB) ước tính cần tới 1,1 tỷ USD trợ cấp để đạt mục tiêu năm 2025. Nhưng giá trị kinh tế của việc giảm phát thải không đủ bù đắp chi phí này. Thực tế, doanh số xe máy điện ở Indonesia đã giảm 40% trong nửa đầu năm 2025 do người tiêu dùng không chắc chắn về việc chính phủ có tiếp tục trợ cấp hay không.
ADB gợi ý thay vì chỉ trợ cấp, Indonesia nên áp dụng phương pháp hạn chế sử dụng xe máy xăng ở khu vực đô thị trước (từ 2023), sau đó mở rộng sang nông thôn, đồng thời yêu cầu các công ty dịch vụ gọi xe/giao hàng tăng tỷ lệ sử dụng xe điện.
Chúng ta có thể thấy, Indonesia đặt ra mục tiêu lớn là quan trọng, nhưng không có chính sách hỗ trợ tài chính bền vững và hạ tầng sạc/đổi pin đủ rộng khắp có thể khiến người tiêu dùng chùn bước, làm giảm hiệu quả của các chính sách khuyến khích. Việc hạn chế dần theo khu vực có thể là giải pháp thực tế hơn so với chỉ dựa vào trợ cấp.
Đài Loan: Ưu đãi hấp dẫn nhưng gặp khó về chi phí vận hành
Đài Loan từng đặt mục tiêu đầy tham vọng loại bỏ xe máy xăng vào năm 2035 và ô tô xăng vào năm 2040. Để đạt được điều này, Đài Loan đã đưa ra nhiều ưu đãi như trợ cấp mua xe, biển số đặc biệt, bãi đỗ xe chuyên dụng, giảm giá đỗ xe và lắp đặt hàng nghìn trạm sạc.
Giao thông tại Đài Loan
Mặc dù có nhiều ưu đãi, doanh số xe máy điện ở Đài Loan lại giảm trong 10 tháng đầu năm 2023. Nguyên nhân chính là chi phí sử dụng xe điện cao hơn gấp đôi so với xe máy xăng. Ngoài ra, sự bất tiện khi nhu cầu thay pin tập trung ở một số khu vực hoặc thời điểm nhất định cũng là một rào cản.
Dù có các chính sách khuyến khích, nhưng nếu chi phí vận hành thực tế của xe điện quá cao so với xe xăng và hạ tầng đổi/sạc pin chưa thực sự tiện lợi, đồng bộ (đặc biệt là vấn đề thiếu pin vào giờ cao điểm), người dân vẫn sẽ ngần ngại chuyển đổi. Người tiêu dùng sẽ ưu tiên sự tiện lợi và hiệu quả kinh tế.
Bài học quý giá rút ra cho Việt Nam
Từ kinh nghiệm của các thủ phủ xe máy này, Việt Nam có thể rút ra những bài học quan trọng cho kế hoạch hạn chế xe máy xăng của mình:
- Lộ trình rõ ràng và linh hoạt: Không nên cấm đột ngột. Cần có một lộ trình cụ thể, từng bước, công khai để người dân có thời gian chuẩn bị và thích nghi.
- Chính sách hỗ trợ:
- Hỗ trợ tài chính: Trợ cấp trực tiếp, ưu đãi thuế, lãi suất vay ưu đãi cho người chuyển đổi xe điện.
- Hỗ trợ người yếu thế: Có chính sách đặc biệt cho những người dùng xe máy để mưu sinh.
- Hạ tầng sạc/đổi pin đồng bộ và tiện lợi: Đảm bảo hệ thống trạm sạc/đổi pin rộng khắp, dễ tiếp cận và có mức phí hợp lý, cạnh tranh được với chi phí đổ xăng.
- Phát triển giao thông công cộng: Đây là giải pháp thay thế cốt lõi. Cần đẩy mạnh đầu tư và mở rộng mạng lưới xe buýt, metro, xe buýt nhỏ trung chuyển để đảm bảo người dân có phương tiện đi lại thuận tiện, nhanh chóng và thoải mái.
- Chi phí vận hành cạnh tranh: Đảm bảo chi phí sử dụng xe điện hoặc phương tiện công cộng phải hợp lý, thậm chí rẻ hơn so với xe máy xăng để khuyến khích chuyển đổi.
- Tuyên truyền & chế tài nghiêm minh: Giáo dục người dân về lợi ích của xe xanh và đồng thời xử phạt nghiêm các xe cũ nát, xả khí thải gây ô nhiễm để tạo sự công bằng và thúc đẩy ý thức.
Việc học hỏi từ những thành công và thất bại của các quốc gia đi trước sẽ giúp Việt Nam xây dựng một chiến lược hiệu quả, bền vững, vừa bảo vệ môi trường, vừa đảm bảo cuộc sống và sinh kế của hàng triệu người dân.
Tổng kết
Từ kinh nghiệm của Trung Quốc, Indonesia và Đài Loan, Việt Nam có thể rút ra các bài học then chốt về lộ trình và chính sách hỗ trợ. Đồng thời, cần phát triển giao thông công cộng vượt trội và đảm bảo chi phí sử dụng xe xanh phải hợp lý. Những yếu tố này sẽ giúp Việt Nam chuyển đổi thành công, bảo vệ môi trường mà vẫn đảm bảo cuộc sống cho người dân.
Nếu còn bất kỳ thắc mắc gì, hãy liên hệ LEDPRO VIỆT NAM để được giải đáp thêm. Theo dõi chúng tôi để cập nhật nhanh chóng những thông tin nóng hổi nhất!
Nguồn: Theo VnExpress https://vnexpress.net/cach-nhung-thu-phu-xe-may-tren-the-gioi-han-che-xe-xang-4914063.html
